Alles over leer of leder

Alles over leer of leder

Beste klanten en volgers van Babbuli. Het is de hoogste tijd het meest essentiële onderdeel van ál onze producten onder de loep te nemen: leer, ook wel leder genoemd!

Geschiedenis van leder

Rond 5.000 voor Christus bestaan er in Egypte al rotsschilderingen waarop gebruiksvoorwerpen van leer terug te vinden zijn. De Egyptenaren ontdekken net als de Oude Grieken als snel de voordelen van leder. In de betreffende oudheden zien we voorwerpen en kleding terug van leder zoals: sandalen, kledij, handschoenen, emmers en lijkwaden. De Grieken waren de eerste die ontdekten hoe ze leer konden looien.

Zij weekten de huiden van geslachte dieren in een oplossing van water en boomgom om ze geleidelijk in leer te laten veranderen. Dit was de eerste methode om duurzamer natuurlijk leer te maken, we zijn dan wel al tijden verder. Het is zo rond 500 voor Christus, en op dat ogenblik begint in Griekenland de handel in leer flinke omvang te krijgen. Dat gebruik werd vervolgens door de Romeinen overgenomen, zij gebruikten leder als basis voor schoeisel, gevechtskleding, maar ook voor schilden, zadels én riemen. Ook vrouwen kregen steeds meer interesse in het materiaal en zo maakt leer tevens opwachting in de damesmode uit die  tijd.

Definitie van leder

In wezen is leder de huid van (allerlei mogelijke) dieren die een behandelings- en verfraaiingsproces heeft ondergaan. Als we de betekenis van leder kennen, worden we geconfronteerd met een reeks eigenschappen, gebruiksmogelijkheden en bijzondere vormen van dit natuurlijke materiaal. Toch het leer zoals wij dat kennen is overwegend afkomstig van gelooide ruwe (runder)huiden. Het looiproces verandert de vergankelijke huid in een stabiel en soepel blijvend natuurlijk materiaal voor zeer diverse toepassingen. Leder in combinatie met hout vormden aanvankelijk de basis voor veel vroegere technologieën. Ruwe huiden en vellen leverden ook belangrijke bijproducten op om kleefstoffen en gelatine van te maken.

Door dierenhuiden te combineren met verschillende materialen zoals witte aluin, populierenschors, pijnboom, eik, hazelnoot, rubber, sumak en andere chemicaliën wordt een soepel materiaal verkregen dat dus leder wordt genoemd. De kwaliteit van ruwe dierenhuiden waarvan het gemaakt is, wordt beïnvloed door vele factoren. Het proces van het maken van leer is dus een chemische methode die ‘looien’ of meer algemeen ‘leerbereiding’ wordt genoemd, het moet de stabiliteit creëren om te voorkomen dat de huid van het dier bederft door micro-organismen en bacteriën die schimmels kunnen veroorzaken.

Leerlooierij

Het looien van de huid zorgt ervoor dat ondanks het verdwijnen van het vocht deze toch soepel blijft. Het looiproces draagt er tevens aan bij dat het product verder niet veroudert, je zou kunnen zeggen dat het looien het veranderingsproces is van huid naar leder. Het gaat daarom niet stinken, in tegendeel zelfs, vocht opnemen of rotten. Er  wordt op twee manieren gelooid: manueel (traditioneel/ambachtelijk) en machinaal (industrieel). Als u echt en hoogwaardig gelooid leer vergelijkt met machinaal gelooid leer, zult u zien dat handleder door de lange bewerkingstijd en het gebruik van meer natuurlijke producten bij het looien een veel hogere kwaliteit heeft dan machinaal gelooid leer. Looien is dus een proces waarbij de onder de huid verborgen eiwitlaag, bestaande uit vlees en vet, fundamentele veranderingen ondergaat en verdwijnt. Door het verlies van de eiwitlaag wordt een ruwe huid verkregen die klaar is om werkelijk leder te worden. De ruwe huid wordt aan het begin van het looiproces ontzout en alle haren worden verwijderd voordat zij zes tot 48 uur in water wordt geweekt.

Het maken van leder

Het is belangrijk te weten dat niet alle delen van de huid van het dier gelooid en tot leder verwerkt kunnen worden. De verschillende lichaamsdelen van het dier hebben evenveel verschillende kenmerken, denk daarbij de dikte van de huid, compactheid en souplesse. Andere productieprocessen beïnvloeden de kwaliteit van leder in grote mate. Veel mensen houden van leer en zijn vaak op zoek naar een product gemaakt van echt leder, maar toch, als je hen vraagt wat leer is, denkt men niet aan een natuurproduct dat uitsluitend kan worden gemaakt van de huid van dieren.

Natuurlijk leder

De leerbereiding omvat dus o.a. plantaardig looien (van bron zoals boomschors), minerale zouten (zoals chroomsulfaat), of het gebruik van visolie en andere dierlijke oliën. Hoewel we huiden kennen van verschillende dieren zoals struisvogels, hagedissen, krokodillen, vissen en kangoeroes. De meest gebruikelijke huiden worden onderverdeeld in zeven hoofdgroepen, waaronder koe, kalf, schaap, lam, geit, paard en muilezel.

De huid van zoogdieren bestaat uit drie lagen: de opperhuid (een dunne buitenlaag), de lederhuid of dermis (een dikke centrale laag) en een laag onderhuids vet. Om leder te maken, wordt een laag van de opperhuid of lederhuid gebruikt en worden de andere twee lagen volledig verwijderd. Verse huid bevat 60 tot 70 procent water en 30 tot 35 procent eiwit; collageen maakt ongeveer 85 procent van dat eiwit uit. Collageen is een vezel dat door een chemische constructie aan elkaar wordt verbonden. Looien is een proces waarbij de bederfelijke huid van dieren in verschillende chemicaliën en planten wordt gedrenkt, zodat de huid een stabiele, permanente en soepele natuurlijke substantie wordt voor diverse toepassingen.

Synthetisch versus natuurlijk leder

Kunstleder of beter gezegd ‘synthetisch leer’, betreft een combinatie vaneen fineerlaag en een sponslaag van PVC of PU die op de stof wordt aangebracht. Het op deze wijze gefabriceerde product ziet er op het eerste gezicht hetzelfde uit en voelt bijna hetzelfde aan als echt leder, maar heeft meestal een redelijker prijs. Het  lijkt dus sterk op natuurlijk leder, echter is de kleurstructuur en de korrelstructuur in natuurlijk leder is ongeordender dan in synthetisch leder. Je ziet de verschillen nog duidelijker wanneer een stuk synthetisch ‘leder’ wordt gesneden, is de snijkant vaak glad en met één hand te snijden. Natuurlijk leder heeft bovendien een vezelige structuur die met hulpmiddelen zoals een vergrootglas goed kan worden gezien. Daarbij smelt synthetisch ‘leer’ en kan verschroeid raken bij blootstelling aan hitte, terwijl natuurlijk leer gloeit en samendrukt zonder vlam te vatten. Een ander belangrijk kenmerk van natuurlijk leder is zijn unieke geur, maar sommige fabrikanten van synthetisch leder proberen dit product zelfs ledergeur te geven door aromatische stoffen toe te voegen, het moet niet gekker worden…

Productieproces van leder

In het verleden werd leer op traditionele wijze gemaakt, verse huiden werden in de zon gedroogd en om zacht te worden werd de huid gestampt. De kwaliteit werd behouden door te zouten en te verdubbelen. Tegenwoordig bestaat het proces uit drie basisstappen: de voorbereiding voor het looien, het looien zelf en het polijsten. Binnen enkele uren na de dood van het dier, zou de huid gaan ontbinden. Om dit te voorkomen, ondergaat de verse huid een uitdrogingsproces en wordt het besprenkeld met zout en/of bepaalde zuren.

Het haar op de huid wordt verwijderd middels een machinaal proces dat ‘liming’ wordt genoemd. Daarbij wordt een kalkmengsel gebruikt dat het haar van de huid scheidt. De kale huid wordt vervolgens gewassen, waarbij wordt getracht de vezelrijke enzymen te behouden en de vezelarme eiwitten te verwijderen en vervolgens wordt de lederen huid in wording gepolijst. Het looiproces gebeurt met de hoofdstof tannine dat uit bomen en planten afkomstig is. Dit is een materiaal dat als het ware water door de openingen in de eiwitvezels van de huid laat stromen, waardoor de vezels aan elkaar gaan kleven.

Verschillende leerlooiprocessen

Het gebruik maken van planten tijdens het looiproces is één van de oudste methoden. Extracten van plantendelen zoals wortels, schors, bladeren en zaden van planten zijn rijk aan tannine en goed te gebruiken om de leemtes te doordringen in de huid en deze zo te verzadigen. De verschillende stadia van het looien met planten kunnen weken of zelfs maanden duren, maar het eindresultaat is een werkelijk waterbestendig leer.

Bij mineraallooien worden zouten gebruikt om zacht en duurzaam leer te produceren. Door deze methode te gebruiken kan de looitijd tevens verkort worden… Chroomzout is het meest gebruikte mineraal, maar aluminium- en zirkoniumzouten worden eveneens regelmatig toegepast. Bij het looien met mineralen worden de huiden in zoutbaden onder druk gedompeld om de chemische reactie van de zouten in de huidvezels te doen neerslaan.

Looien met olie is een oude methode waarbij visolie of andere oliën of vettige stoffen op de gedroogde huid worden aangebracht om het natuurlijke vocht van de huid te vervangen. Looien met olie wordt vooral gebruikt om leer te maken. Het wordt bij geitenleer of shoka gebruikt, dit leer is poreus en zacht. Het kan zo worden gehydrateerd en gedroogd zonder schade op te lopen. Ook een hele reeks synthetische looistoffen, afgeleid van fenolen en koolwaterstoffen, kunnen volgens deze methode worden gebruikt.

Verdere leerbewerking

In principe is looien de kennis van het gebruik van zuren, zouten, enzymen en looistoffen om niet-vezelige vetten en proteïnen op te lossen en de binding tussen de collageenvezels van de huid te versterken. Na de eerste stadia van het looien worden de huiden bewerkt en tot leder als eindproduct verwerkt. In dit stadium wordt de gelooide huid volledig gedroogd en naar wens gekleurd. Gangbare methoden zijn machinaal verven, spuiten, verven met een kwast, maar ook  beitsen. Vervolgens worden speciale oliën en vetten aangebracht om het eindproduct zachter te maken en zo de duurzaamheid ervan te verhogen.

Geschiedenis van leer in de wereld

In het algemeen is het maken van leer een oude kunst die meer dan 7.000 jaar teruggaat. De primitieve mens jaagde op wilde dieren voor voedsel, haalde vervolgens de huid van de karkassen van dode dieren en gebruikte die voor onderdak, kleding en schoenen. De geschiedenis van het gebruik van dierenhuiden gaat ver terug zoals bijvoorbeeld uit rotstekeningen blijkt die in de buurt van Lleida in Spanje werden ontdekt. Dierenhuiden werden als het ware van ontbindende dieren gepeld om te hergebruiken. De eerste methode om de huiden te verduurzamen was door het aanbrengen van dierlijk vet. Dit maakte het ‘leer’ tevens wat zachter en soepeler. De primitieve mens ontdekte dat rook van brandend hout de leerhuid ook kon versterken. Het gebruik van vocht van bladeren, twijgen en vruchten van bepaalde bomen en planten wordt echter gezien als de eerste echte looimethode in de lange geschiedenis van het leder.

Leer kent een lange geschiedenis

Het gebruik van aluin bevattende zouten als looimiddel om wit leer te produceren werd niet veel later ontdekt. Rotsschilderingen en antiquiteiten in Egyptische graven geven aan dat leer werd gebruikt voor sandalen, kleding, handschoenen, lakens, beddengoed, lijkwaden en militaire uitrustingen. Ook de oude Grieken en Romeinen gebruikten leer op grote schaal. De Romeinen gebruikten leer vooral voor schoenen, kleding en militaire uitrusting, waaronder schilden en zadels. Opgravingen van Romeinse woningen in Groot-Brittannië leidden tot de ontdekking van grote hoeveelheden lederwaren, zoals schoenen en kleding.

Met de ontdekking en invoering van chemische stoffen zoals kalk en zwavelzuur werden de traditionele methoden geleidelijk achterwege gelaten en kreeg leerproductie steeds vaker te maken met chemische processen. Ontwikkeling en industrialisatie van de Europese Gemeenschappen in de 18^e en 19^e eeuw creëren veel vraag naar vele nieuwe soorten leer zoals riemen om wielen te bewegen, leer voor gebruik in de textielindustrie, leer voor transport en interieur. Het maakte bovendien steeds meer opwachting in het modebeeld, net zoals we tegenwoordig leer in het algemeen niet meer kunnen wegdenken uit het dagelijkse leven.

Beste ledersoorten in de wereldgeschiedenis

Het beste leer in de geschiedenis werd geproduceerd in Marokko, Spanje en Rusland. Buiten leder afkomstig van zoogdieren worden door de experts ook huiden van reptielen, vissen en zelfs vogels gebruikt, daarover verderop meer. Ook deze ledersoorten zijn overwegend gelooid met behulp van plantaardige materialen.

Marokkaans leder

Dit soort leer staat bekend als één van de sterkste leersoorten in de geschiedenis, dat terwijl het tegelijkertijd een zachte en soepele eigenschap heeft. In de oudheid werd Marokkaans gelooid leder ook genaaid en gevormd tot muskus, cocon of fles. Marokkaans leer geldt ook als favoriet materiaal bij gerenommeerde boekbinders. Jet ziet het tevens terug in de meer delicate lederwaren zoals damestassen, handtassen en meer verfijnde mannenmode.

Russisch leder

Na bestudering van de geschiedenis van leder blijkt dat het vooral de Russen waren die al snel gebruik van leer maakten. Zij gebruikten reeds in de eerste jaren tijdens het bewerkingsproces schorsvocht van wilgen en berken. Dit soort leder stond daarom ook bekend om zijn aangename geur, deze geur wordt overigens vandaag de dag gerelateerd aan berkenolie. Momenteel worden in veel landen plantaardige schillen gecombineerd met huidmaterialen. Het soort leder wordt internationaal vooral gebruikt voor boekbinden, het maken van bijzetzakken, koffers en kleding .

Geen mode zonder leer

Spaans leder

Spaans leder is eigenlijk een voortvloeisel van Marokkaans leder. Tegenwoordig wordt dit soort leder vervaardigd uit paardenhuid van hoge kwaliteit. Het geproduceerde leder is zeer sterk en tevens waterdicht. Dit leder wordt veel gebruikt om herenschoenen en laarzen van hoge kwaliteit te maken.

Populaire dierenhuiden

Er zijn in de loop der tijd veel soorten huid gebruikt om leder van te maken, waarbij het ene stuk huid populairder en makkelijker bewerkbaar is dan het andere. Zoals hiervoor beschreven wordt in het algemeen het meest benodigde leer verkregen uit de huiden van dieren zoals koeien, schapen, geiten en varkens, of zelfs struisvogels. Deze dieren worden vooral gefokt voor hun vlees en is hun huid daarom een welkom bijproduct. Ook van de huid van reptielen als slangen, hagedissen, hagedissen en krokodillen wordt leer vervaardigd.

Slangen- en hagedissenhuid

Dit type huid is zeer dun en sterk tegelijk. Wanneer de huid wordt bijgesneden, scheurt hij niet, wordt hij ook niet dof en uitgerekt, en heeft hij veel duurzaamheid en sterkte . Hagedissenhuid is duurder dan slangenhuid. Van een gemiddelde hagedis kan ongeveer 30 vierkante centimeter huid worden verkregen.

Zoveel huiden, zoveel leer

Krokodillen en hagedissen

Deze huiden zijn zo beroemd dat ze voor hun namaakfabricage de betreffende patronen nabootsen op koeienhuid door middel van stalen persen. Hagedissenhuid wordt meer gebruikt dan krokodillenhuid, beide worden ze gebruikt om eersteklas bagage, handtassen, laarzen en schoenen van hoge kwaliteit te maken .

Huid van vogels

Struisvogelhuid wordt ook gebruikt voor zeer hard en hoogwaardig leer, met name voor de productie van tassen, schoenen en koffers. Bijna alle struisvogelhuiden worden in Zuid-Amerika geproduceerd. Je ziet dat er van allerlei soorten huid vrijwel evenveel soorten leer zijn te maken. Buiten insectachtige dieren is bijna alle huis om te zetten in leer.

Veelvoorkomende toepassingen van leer

Lederen riemen, horlogebanden en heel veel andere leren accessoires behoren tot de producten die tegenwoordig zeer populair zijn onder het grote publiek.

Leer is niet meer weg te denken in ons dagelijkse leven en speelt altijd nog een bepalende rol in het modebeeld. In onze Babbuli webshop vindt u een uitgebreid assortiment van hoogwaardige leerproducten.